Khi một bên phản đối vi bằng, toà án không mặc nhiên bỏ hay giữ nó, mà xem xét vi bằng có được lập đúng thủ tục không, nội dung có phù hợp với các chứng cứ khác không, và nếu cần thì triệu tập thừa phát lại cùng những người liên quan để làm rõ. Vi bằng lập đúng thủ tục được coi là chứng cứ, nhưng giá trị chứng minh của nó vẫn được cân cùng toàn bộ hồ sơ.
Người cầm vi bằng thường nghĩ mình đã nắm chắc phần thắng, người bị đưa vi bằng ra thì nghĩ mình hết đường. Cả hai đều chưa đúng. Bài này đi qua những lý do phản đối vi bằng hay gặp, cách toà án xử lý, và việc mỗi bên nên làm, dù bạn là người nộp hay người phản đối.
Vi bằng được đánh giá trong khuôn khổ nào
Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 coi văn bản ghi nhận sự kiện, hành vi pháp lý do người có chức năng lập tại chỗ là chứng cứ nếu được lập theo đúng thủ tục do pháp luật quy định. Như vậy có hai tầng: tầng thủ tục, tức vi bằng có được lập đúng quy định về thừa phát lại không; và tầng nội dung, tức những gì vi bằng ghi có chứng minh được điều đang tranh chấp không.
Toà án đánh giá chứng cứ một cách khách quan, toàn diện, đầy đủ, xem xét tính hợp pháp, tính liên quan và giá trị chứng minh của từng chứng cứ. Vi bằng không có thứ bậc cao hơn mọi chứng cứ khác. Một vi bằng đúng thủ tục vẫn có thể ít giá trị nếu nó không trả lời câu hỏi chính của vụ án; ngược lại, một vi bằng ghi nhận đúng trọng tâm, khớp với các chứng cứ khác thường có sức nặng lớn.
Trong quá trình giải quyết, khi xét thấy cần thiết, toà án có thể triệu tập thừa phát lại, người yêu cầu lập vi bằng và người liên quan để làm rõ tính xác thực của vi bằng. Thừa phát lại có nghĩa vụ có mặt khi được triệu tập.
Những lý do phản đối vi bằng hay gặp
Bảng dưới gom các lập luận mà bên bị bất lợi thường đưa ra, kèm điều toà án thường xem xét. Đây là mô tả chung để bạn chuẩn bị, không phải dự đoán kết quả vụ việc cụ thể.
| Lý do phản đối | Toà án thường xem xét | Bên nộp vi bằng nên chuẩn bị |
|---|---|---|
| Vi bằng lập ngoài phạm vi cho phép | Việc ghi nhận có thuộc nhóm bị cấm không | Giải thích nội dung vi bằng là sự kiện, hành vi được phép ghi nhận |
| Thừa phát lại không trực tiếp chứng kiến | Mô tả trong vi bằng, ảnh, video do ai ghi | Tệp ảnh, video gốc của buổi lập |
| Lập ngoài địa bàn, sai thẩm quyền | Nơi xảy ra sự kiện, nơi đặt văn phòng | Thông tin văn phòng, địa điểm ghi nhận |
| Thừa phát lại có quan hệ với người yêu cầu | Có thuộc trường hợp phải từ chối không | Xác nhận không có quan hệ thân thích |
| Nội dung ghi sai, thiếu, chọn lọc | So sánh với chứng cứ khác, lời khai | Ghi nhận đầy đủ, bản video không cắt |
| Vi bằng ghi nhận nội dung giả, dàn dựng | Thừa phát lại chỉ thấy cái được bày ra | Chứng cứ độc lập khác xác nhận cùng sự việc |
| Vi bằng kết luận thay toà án | Phần nào là mô tả, phần nào là nhận định | Tách bạch phần mô tả khách quan khi trình bày |
Lý do thứ sáu đáng chú ý nhất: thừa phát lại ghi nhận trung thực những gì mình thấy, nhưng nếu thứ được bày ra trước mặt đã bị dàn dựng, vi bằng vẫn chỉ ghi nhận cảnh dàn dựng. Vì vậy bên phản đối thường tấn công vào bối cảnh, không chỉ vào bản thân vi bằng.
Phân biệt "vi bằng sai" và "vi bằng đúng nhưng không chứng minh điều anh nói"
Vi bằng sai thủ tục. Đây là phản đối mạnh nhất nếu có căn cứ: lập trong trường hợp bị cấm, thừa phát lại không có mặt, lập ngoài địa bàn, thiếu nội dung bắt buộc. Vi bằng sai thủ tục khó được coi là chứng cứ theo nghĩa văn bản ghi nhận do người có chức năng lập, dù những ảnh, video kèm theo có thể vẫn được xem xét như một nguồn tài liệu khác.
Vi bằng đúng thủ tục nhưng nội dung không đủ. Phản đối kiểu này phổ biến hơn. Ví dụ giả định: vi bằng ghi nhận bên A giao cho bên B một túi tiền đã đếm, nhưng tranh chấp lại là túi tiền đó là tiền vay hay tiền góp vốn. Vi bằng đúng, nhưng không trả lời câu hỏi chính, nên bên nộp cần thêm chứng cứ về bản chất khoản tiền.
Vi bằng đúng nhưng bị chứng cứ khác lấn át. Vi bằng ghi nhận hiện trạng tại một thời điểm, trong khi bên kia có chứng cứ về một thời điểm khác. Ví dụ, vi bằng cho thấy căn nhà trống vào buổi sáng, bên kia có hợp đồng, hoá đơn điện nước cho thấy họ vẫn ở đó suốt tháng. Toà sẽ cân cả hai.
Ý nghĩa thực tế. Khi phản đối, hãy nói rõ mình phản đối ở tầng nào. Khi bảo vệ, hãy trả lời đúng tầng bị phản đối, thay vì nhắc chung chung rằng "đây là vi bằng của thừa phát lại".
Nếu bạn là bên phản đối vi bằng
Phản đối có cơ sở giúp toà án nhìn đúng giá trị của vi bằng; phản đối chung chung thì gần như không có tác dụng. Các bước nên làm:
- Đọc kỹ toàn văn vi bằng và xem đủ ảnh, video kèm theo khi được tiếp cận chứng cứ, không chỉ đọc phần tóm tắt trong đơn của bên kia.
- Xác định chính xác điểm sai: thủ tục, nội dung, bối cảnh hay suy diễn của bên kia từ vi bằng.
- Gom chứng cứ ngược lại: giấy tờ, tin nhắn, người làm chứng, camera, vi bằng do chính bạn yêu cầu lập ở cùng thời điểm nếu có.
- Trình bày ý kiến bằng văn bản gửi toà, nêu từng điểm phản đối kèm căn cứ.
- Đề nghị toà triệu tập thừa phát lại và người liên quan để làm rõ nếu có điểm cần đối chiếu.
- Nếu nghi ảnh, video trong vi bằng bị can thiệp, có thể đề nghị giám định theo thủ tục.
Không nên tự đi gây sức ép với thừa phát lại hay người làm chứng ngoài tố tụng. Mọi đối chất nên diễn ra theo thủ tục toà án tổ chức.
Nếu bạn là bên nộp vi bằng
Phần lớn việc bảo vệ vi bằng đã được quyết định từ lúc lập. Khi vi bằng bị phản đối, bạn nên:
- Nộp kèm đầy đủ tệp ảnh, video gốc do văn phòng giao, không chỉ bản in.
- Ghi rõ trong danh mục chứng cứ vi bằng dùng để chứng minh điều gì, tránh để toà phải đoán.
- Đặt vi bằng cạnh các chứng cứ khác chứng minh cùng sự việc: tin nhắn, chứng từ chuyển tiền, người làm chứng.
- Chuẩn bị giải thích hoàn cảnh lập vi bằng: vì sao lập vào lúc đó, ai có mặt, bên kia có được mời không.
- Nếu bị phản đối về thủ tục, đề nghị toà xác minh với văn phòng thừa phát lại và Sở Tư pháp về việc đăng ký vi bằng.
- Thừa nhận những gì vi bằng không chứng minh được, rồi lấp bằng chứng cứ khác, thay vì cố kéo vi bằng đi quá phạm vi.
Một vi bằng được trình bày trung thực về giới hạn của nó thường thuyết phục hơn một vi bằng được thổi phồng thành bằng chứng cho mọi thứ.
Thừa phát lại được triệu tập: buổi đó diễn ra thế nào
Khi toà triệu tập, thừa phát lại có mặt để trình bày về việc lập vi bằng: nhận yêu cầu từ ai, đến hiện trường lúc nào, thấy gì, ghi nhận bằng cách nào, ai có mặt. Toà và các bên có thể hỏi về từng chi tiết. Thừa phát lại trả lời trên cơ sở những gì mình chứng kiến và hồ sơ lưu tại văn phòng.
Với bên nộp vi bằng, buổi này thường có lợi nếu vi bằng được lập cẩn thận: lời trình bày của thừa phát lại củng cố vi bằng. Với bên phản đối, đây là cơ hội hỏi những câu cụ thể, ví dụ thừa phát lại có tự đo đạc không, có chứng kiến từ đầu đến cuối không, có thấy những thứ nằm ngoài khung hình không.
Thừa phát lại không làm chứng cho bên nào và không đưa ra nhận định về ai đúng ai sai. Đó là một điểm mà cả hai bên nên tôn trọng để buổi làm rõ không biến thành cuộc tranh luận.
Khi nào nên có luật sư
Nếu vi bằng là chứng cứ trung tâm của vụ án và đang bị phản đối về thủ tục, hoặc giá trị tranh chấp lớn, bạn nên có luật sư hoặc người làm nghề giúp đọc lại vi bằng, chọn cách trình bày và chuẩn bị câu hỏi khi thừa phát lại được triệu tập. Đánh giá một vi bằng có lập đúng thủ tục hay không đòi hỏi đối chiếu kỹ quy định về thừa phát lại, điều mà người không làm nghề dễ bỏ sót.
Bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để hình dung trước các hướng phản đối hoặc bảo vệ vi bằng trong tình huống của mình, rồi làm việc trực tiếp với luật sư tại địa phương khi chuẩn bị hồ sơ chính thức. Dù đi đường nào, hãy mang theo toàn bộ vi bằng, tệp gốc và các chứng cứ liên quan, vì nhận định chỉ đúng khi dựa trên đủ dữ liệu.
Ở chiều ngược lại, với tranh chấp nhỏ, vi bằng chỉ là một chứng cứ phụ, bạn hoàn toàn có thể tự trình bày ý kiến của mình bằng văn bản rõ ràng: vi bằng ghi gì, mình đồng ý phần nào, phản đối phần nào, vì sao, kèm chứng cứ. Toà án đánh giá dựa trên lập luận và chứng cứ, không dựa trên việc bên nào có luật sư.
Câu hỏi thường gặp
Toà án có thể không chấp nhận vi bằng không?
Có. Nếu vi bằng lập sai thủ tục, toà khó coi đó là chứng cứ theo đúng nghĩa văn bản do người có chức năng lập. Nếu vi bằng đúng thủ tục nhưng không chứng minh được điều đang tranh chấp hoặc bị chứng cứ khác lấn át, toà vẫn xem xét nhưng giá trị chứng minh hạn chế.
Muốn phản đối vi bằng thì phải làm gì?
Bạn trình bày ý kiến bằng văn bản gửi toà án, nêu cụ thể điểm phản đối: thủ tục, nội dung hay bối cảnh, kèm chứng cứ ngược lại nếu có. Có thể đề nghị toà triệu tập thừa phát lại để làm rõ hoặc đề nghị giám định nếu nghi ảnh, video bị can thiệp.
Thừa phát lại có phải ra toà không?
Khi toà án xét thấy cần thiết và triệu tập, thừa phát lại có nghĩa vụ có mặt để làm rõ tính xác thực của vi bằng. Thừa phát lại trình bày về việc lập vi bằng, không đứng về phía bên nào và không nhận định ai đúng ai sai trong vụ án.
Vi bằng lập không có mặt bên kia có bị coi là không khách quan không?
Không nhất thiết. Nhiều vi bằng như hiện trạng tài sản của chính mình được lập mà không cần bên kia. Tuy vậy, với việc liên quan trực tiếp tới cả hai bên, sự vắng mặt của bên kia có thể bị dùng để đặt câu hỏi. Mời bên kia và ghi nhận việc họ không đến là cách làm chặt hơn.
Nếu chứng minh được vi bằng sai, thừa phát lại có chịu trách nhiệm không?
Thừa phát lại chịu trách nhiệm trước pháp luật về vi bằng mình lập. Nếu lập sai quy định, thừa phát lại có thể bị xử lý theo quy định về quản lý hoạt động thừa phát lại, và nếu gây thiệt hại thì có thể phát sinh trách nhiệm bồi thường. Việc cụ thể cần được cơ quan có thẩm quyền xem xét.
Có thể yêu cầu lập một vi bằng khác để phản bác vi bằng của bên kia không?
Có thể, nếu sự kiện bạn cần ghi nhận vẫn còn quan sát được và thuộc phạm vi lập vi bằng. Ví dụ hiện trạng tài sản vào thời điểm khác. Nhưng vi bằng của bạn cũng chỉ ghi nhận thời điểm bạn lập; nó không xoá được những gì vi bằng kia đã ghi ở thời điểm trước.