Ảnh chụp màn hình tin nhắn có thể được nộp làm chứng cứ, nhưng tự nó thường chưa đủ mạnh. Lý do đơn giản: ai cũng biết một tấm ảnh màn hình có thể dựng lại bằng vài thao tác. Khi bên kia phủ nhận, ảnh chụp chỉ còn giá trị nếu bạn chứng minh được nó được lấy ra từ đâu và không bị chỉnh sửa.
Phần lớn người dân chụp màn hình theo phản xạ: thấy câu nào quan trọng thì bấm, cắt cho gọn, gửi cho người thân xem, rồi thôi. Đến lúc cần nộp, ảnh đã qua nhiều lần gửi, mất thông tin gốc, thiếu đoạn trước và sau. Bài này hướng dẫn cách chụp và cách giữ ảnh sao cho khi cần, chúng chịu được câu hỏi khó nhất của toà và của đối phương.
Ảnh chụp màn hình được coi là gì trong hồ sơ
Về bản chất, tin nhắn trong ứng dụng là dữ liệu điện tử. Ảnh chụp màn hình là một bản ghi lại hình ảnh của dữ liệu đó tại một thời điểm, do chính bạn tạo ra. Khi in ra và nộp, nó vừa mang tính chất tài liệu nhìn được, vừa phản ánh một thông điệp dữ liệu. Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 không cấm loại tài liệu này, và trong thực tế toà án vẫn nhận ảnh chụp tin nhắn trong rất nhiều vụ việc.
Điểm yếu nằm ở chỗ ảnh chụp là sản phẩm phái sinh, đã cách dữ liệu gốc một bước. Toà phải tin vào người chụp rằng ảnh phản ánh đúng những gì có trên máy. Vì thế ảnh chụp mạnh hay yếu tuỳ vào hai thứ: còn dữ liệu gốc để đối chiếu hay không, và bản thân ảnh có những dấu hiệu tự chứng minh tính nguyên vẹn hay không.
Khi bên kia thừa nhận nội dung, ảnh chụp đủ dùng; các tình tiết đã được đương sự thừa nhận thường không cần chứng minh thêm. Khi bên kia im lặng hoặc không đến, toà đánh giá ảnh chụp cùng các chứng cứ khác. Chỉ khi bên kia phủ nhận thẳng thừng, nói ảnh bị dựng, thì bạn mới cần tới những lớp bảo vệ được nói ở các phần dưới.
Một ảnh chụp tốt cần hiện những gì
Trước khi bấm chụp, hãy kiểm khung hình có đủ những yếu tố dưới đây. Mỗi yếu tố là một chi tiết giúp người xem đối chiếu ảnh với dữ liệu thật.
- Tên hiển thị và ảnh đại diện của người kia ở đầu khung chat, không bị cuộn mất.
- Mốc ngày giờ của tin nhắn. Nhiều ứng dụng chỉ hiện giờ khi chạm vào tin hoặc khi có ngăn cách theo ngày; cuộn sao cho ngăn cách ngày nằm trong ảnh.
- Thanh trạng thái phía trên của điện thoại (giờ hiện tại, pin, sóng) để thấy đây là ảnh chụp nguyên màn hình chứ không phải ảnh cắt.
- Các tin nhắn trước và sau câu quan trọng, đủ để hiểu ngữ cảnh.
- Dấu hiệu tin đã gửi, đã nhận, đã xem nếu ứng dụng có hiện.
- Tệp đính kèm, ảnh chuyển khoản hay tin nhắn thoại xuất hiện trong cuộc trò chuyện, chụp cả phần xem chi tiết nếu mở được.
Đừng cắt ảnh cho gọn, đừng tô đậm, đừng che bớt. Nếu cần làm nổi bật một câu để thẩm phán dễ đọc, hãy làm trên bản in hoặc bản sao, giữ nguyên tệp gốc không động vào. Muốn che thông tin của người thứ ba vì lý do riêng tư thì cũng làm trên bản sao và nói rõ đã che phần nào.
Chụp một cuộc trò chuyện dài theo cách liền mạch
Một tranh chấp thường kéo dài qua nhiều ngày tin nhắn. Cách dưới đây giúp người đọc thấy không có đoạn nào bị bỏ qua.
- Cuộn lên tin nhắn đầu tiên liên quan đến việc tranh chấp, hoặc xa hơn một chút để có ngữ cảnh.
- Chụp ảnh đầu tiên. Cuộn xuống sao cho vài dòng cuối của ảnh trước vẫn còn ở đầu ảnh sau, rồi chụp tiếp.
- Lặp lại đến tin nhắn cuối cùng. Không bỏ qua những đoạn có vẻ không quan trọng nằm giữa.
- Nếu ứng dụng có chức năng chụp cuộn dài, có thể dùng thêm, nhưng vẫn nên giữ bộ ảnh chụp từng màn hình vì ảnh cuộn dài đôi khi lỗi ghép.
- Đánh số thứ tự các tệp theo đúng trình tự, không đổi tên lung tung làm mất dấu thời gian của tệp.
- Quay thêm một đoạn video ngắn màn hình điện thoại: mở ứng dụng, vào hồ sơ người kia, cuộn qua cuộc trò chuyện. Video này giúp chứng minh ảnh được chụp từ một cuộc trò chuyện thật trên một máy thật.
Với một cuộc trò chuyện hàng trăm tin, bộ ảnh có thể lên tới vài chục tấm. Đừng ngại; khi nộp, bạn sẽ chọn những trang trọng tâm và ghi chú, nhưng bộ đầy đủ phải có sẵn để đưa ra khi bị hỏi "đoạn trước đó nói gì".
Giữ tệp gốc: phần ít ai làm nhưng quyết định nhiều nhất
Mỗi ảnh chụp màn hình trên điện thoại là một tệp có thông tin kèm theo, như thời điểm tạo tệp và thiết bị tạo ra. Mỗi lần bạn gửi ảnh qua ứng dụng chat, phần lớn ứng dụng nén lại ảnh và xoá bớt những thông tin này. Ảnh bạn gửi cho em gái xem, rồi em gái gửi lại, đã là một bản sao nghèo thông tin hơn hẳn bản gốc.
Vì vậy, hãy chép tệp gốc thẳng từ điện thoại sang máy tính bằng dây cáp, hoặc sao lưu lên dịch vụ đám mây ở chế độ giữ chất lượng gốc. Lưu thành một thư mục riêng, đặt tên theo vụ việc, và không mở bằng phần mềm chỉnh ảnh. Một bản ở máy tính, một bản ở ổ lưu trữ rời hoặc đám mây là đủ an toàn cho phần lớn người dân.
Ghi kèm một tệp văn bản ngắn hoặc một trang giấy viết tay: các ảnh được chụp trên điện thoại nào, của ai, tài khoản nào, vào ngày nào, và chép sang máy tính ngày nào. Trang ghi chú này sau đó có thể chuyển thành văn bản trình bày nguồn gốc khi nộp cho toà. Người dân thường bỏ qua bước này vì thấy thừa, nhưng đến khi phải khai lại sau vài tháng, trí nhớ không còn chính xác.
Và quan trọng nhất: giữ chiếc điện thoại. Tệp gốc tốt đến đâu cũng không bằng việc mở ngay máy ra cho toà xem cuộc trò chuyện vẫn còn đó.
Ảnh chụp mạnh và ảnh chụp yếu: so sánh nhanh
Hai cột dưới mô tả cùng một cuộc trò chuyện được giữ theo hai cách. Bạn có thể dùng bảng này để tự kiểm bộ ảnh mình đang có.
| Yếu tố | Ảnh chụp dễ bị bác | Ảnh chụp đứng vững hơn |
|---|---|---|
| Nguồn | Ảnh được người khác gửi lại, không rõ chụp từ máy nào | Chụp từ chính điện thoại của bạn, máy vẫn còn |
| Khung hình | Cắt sát câu quan trọng, mất tên và giờ | Nguyên màn hình, có tên, ảnh đại diện, mốc ngày |
| Ngữ cảnh | Vài câu rời rạc | Chuỗi ảnh liền mạch từ đầu đến cuối |
| Tệp | Ảnh đã qua nhiều lần gửi, bị nén | Tệp gốc chép thẳng từ máy, giữ thông tin tạo tệp |
| Ghi chú | Không ai nhớ chụp lúc nào | Có trang ghi nguồn gốc lập ngay khi chụp |
| Đối chiếu | Đã xoá cuộc trò chuyện hoặc đổi máy | Còn cuộc trò chuyện, có thể mở cho toà xem |
| Hỗ trợ | Chỉ có ảnh | Có video quay màn hình, chứng từ chuyển khoản, vi bằng nếu cần |
Không cần đạt tất cả các ô bên phải; nhưng mỗi ô bạn đạt được là một câu hỏi của đối phương bạn đã trả lời trước.
Khi ảnh chụp chưa đủ: bổ sung bằng gì
Nếu cuộc trò chuyện vẫn còn trên máy, bổ sung tốt nhất là đề nghị toà xem trực tiếp thiết bị tại buổi làm việc hoặc phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ. Thư ký hoặc thẩm phán có thể lập biên bản ghi lại những gì đã xem. Bạn nên chủ động hỏi toà nơi thụ lý về cách thức, vì mỗi nơi tổ chức một khác.
Nếu lo cuộc trò chuyện sẽ mất trước khi tới toà, cân nhắc vi bằng thừa phát lại. Thừa phát lại trực tiếp xem thiết bị và ghi nhận nội dung, thời điểm; vi bằng sau đó là nguồn chứng cứ để toà xem xét. Đây là cách phổ biến để "đóng băng" một đoạn chat quan trọng.
Ngoài ra, ảnh chụp sẽ mạnh lên rất nhiều khi khớp với chứng cứ độc lập: tin nhắn hẹn chuyển tiền khớp với chứng từ ngân hàng cùng ngày, tin nhắn hẹn gặp khớp với lời người làm chứng có mặt, tin nhắn báo đã giao hàng khớp với phiếu giao nhận. Mỗi điểm khớp là một lý do để toà tin rằng ảnh chụp không bị dựng.
Nếu đối phương vẫn nói ảnh là giả, bạn có thể đề nghị giám định dữ liệu điện tử trên thiết bị gốc. Việc này tốn thời gian và chi phí, nên thường chỉ dùng khi tin nhắn là chứng cứ then chốt.
Những lỗi làm hỏng một bộ ảnh chụp tốt
Chỉnh sửa "cho đẹp". Dù chỉ làm sáng hay xoay ảnh, việc mở bằng phần mềm chỉnh sửa rồi lưu đè có thể thay đổi thông tin tệp. Luôn làm trên bản sao.
Đăng ảnh lên mạng để "bóc phốt". Việc công khai tin nhắn có thông tin cá nhân của người khác có thể xâm phạm đời tư hoặc danh dự của họ, và biến bạn từ người có lý thành người bị kiện ngược. Chứng cứ để dành cho toà, cơ quan có thẩm quyền.
Chặn và xoá cuộc trò chuyện trong lúc tức giận. Mất dữ liệu gốc là mất khả năng đối chiếu. Muốn không nhận tin nữa, hãy tắt thông báo thay vì xoá.
Thêm chú thích, mũi tên lên ảnh gốc. Ghi chú nên đặt ở văn bản trình bày đi kèm hoặc trên bản in, không vẽ lên tệp gốc.
Chỉ giữ ảnh trên đúng chiếc điện thoại đó. Điện thoại mất hay hỏng là mất cả ảnh lẫn cuộc trò chuyện. Luôn có ít nhất một bản sao ở nơi khác.
Câu hỏi thường gặp
Ảnh chụp màn hình tin nhắn có cần công chứng không?
Không cần và thực tế công chứng không chứng nhận nội dung ảnh chụp màn hình. Bạn nộp bản in kèm văn bản trình bày nguồn gốc. Nếu muốn có văn bản ghi nhận độc lập về nội dung tin nhắn, cân nhắc nhờ thừa phát lại lập vi bằng.
Có nên dùng chức năng chụp cuộn dài thay cho chụp từng màn hình?
Có thể dùng thêm cho tiện đọc, nhưng nên giữ cả bộ ảnh chụp từng màn hình. Ảnh cuộn dài đôi khi lỗi ghép, lặp hoặc thiếu dòng, và đối phương có thể lấy đó làm cớ để nghi ngờ toàn bộ bộ ảnh.
Ảnh chụp tin nhắn do người khác gửi cho mình có dùng được không?
Có thể dùng làm manh mối hoặc nộp kèm, nhưng giá trị yếu hơn vì bạn không chứng minh được nguồn gốc. Nên nhờ người đã chụp giữ lại thiết bị và tệp gốc, và sẵn sàng xác nhận họ đã chụp từ đâu, lúc nào.
Toà có xem trực tiếp điện thoại của mình không?
Toà có thể xem nếu đương sự đề nghị hoặc khi cần đối chiếu, thường tại buổi làm việc hoặc phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ. Hãy hỏi thư ký toà nơi thụ lý và mang theo thiết bị đã sạc đầy khi được triệu tập.
Ảnh chụp bị mất mốc ngày giờ thì có còn dùng được không?
Vẫn có thể dùng, nhưng bạn cần chứng minh thời điểm bằng cách khác: ảnh liền kề có ngăn cách ngày, thông tin tạo tệp gốc, hoặc chứng cứ khác cùng thời điểm như chứng từ chuyển khoản. Lần sau hãy cuộn để ngăn cách ngày nằm trong khung hình.
Có cần chụp cả những tin nhắn bất lợi cho mình không?
Nên giữ cả cuộc trò chuyện. Bạn không bắt buộc in mọi trang, nhưng đối phương có bản của họ. Nếu bạn bỏ những đoạn bất lợi rồi bị họ đưa ra, toà có thể nghi ngờ cả những chứng cứ khác bạn nộp.