Quay video ở nơi công cộng — ngoài đường, chợ, công viên, sân bay — để ghi lại một sự việc đang diễn ra nói chung không bị cấm. Một vụ va chạm giao thông, một người gây rối, một cửa hàng bán hàng không đúng như cam kết: những đoạn video như vậy thường là chứng cứ quý giá. Nhưng việc quay và việc sử dụng hình ảnh người khác chịu những quy tắc khác nhau, và nhiều người vướng rắc rối chính ở khâu sử dụng.
Bộ luật Dân sự 2015 bảo vệ quyền của cá nhân đối với hình ảnh của mình: việc sử dụng hình ảnh phải được người đó đồng ý, trừ một số ngoại lệ, trong đó có hình ảnh từ hoạt động công cộng mà không làm tổn hại danh dự, nhân phẩm, uy tín của người có hình ảnh. Bài này giải thích ranh giới đó bằng những tình huống cụ thể, để bạn giữ được chứng cứ mà không xâm phạm người khác.
Quyền đối với hình ảnh nói gì
Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015 ghi nhận cá nhân có quyền đối với hình ảnh của mình. Việc sử dụng hình ảnh phải được người đó đồng ý; dùng vào mục đích thương mại thì còn phải trả thù lao nếu không có thoả thuận khác. Điều này nhắm vào việc sử dụng — đăng, phát, in, đưa vào quảng cáo — chứ không phải mọi lần ống kính vô tình lướt qua một người.
Luật cũng nêu hai trường hợp không cần sự đồng ý: hình ảnh được sử dụng vì lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng; và hình ảnh được sử dụng từ các hoạt động công cộng như hội nghị, hội thảo, thi đấu thể thao, biểu diễn nghệ thuật và hoạt động công cộng khác, với điều kiện không làm tổn hại tới danh dự, nhân phẩm, uy tín của người có hình ảnh.
Bên cạnh đó, hình ảnh rõ mặt gắn với một người cụ thể là dữ liệu cá nhân theo Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân có hiệu lực từ 1/1/2026. Với cá nhân quay để làm chứng cứ, điều này chủ yếu nhắc rằng hình ảnh người khác không phải thứ bạn được phát tán tuỳ ý. Chi tiết nghĩa vụ áp dụng cho tổ chức, doanh nghiệp nên đối chiếu văn bản hướng dẫn hiện hành.
Những tình huống quay ngoài đường thường gặp
Va chạm giao thông. Quay hiện trường, vị trí xe, vết trượt, biển số và thiệt hại ngay sau va chạm là việc nên làm để giữ chứng cứ trước khi các bên di chuyển xe. Bạn nên quay toàn cảnh trước, cận cảnh sau, có mốc cố định như ngã tư, cột điện để xác định vị trí. Việc quay để giao cho cảnh sát giao thông, công ty bảo hiểm hoặc toà án thuộc mục đích bảo vệ quyền lợi chính đáng.
Người gây rối, hành hung nơi công cộng. Ghi hình từ khoảng cách an toàn có thể giúp cơ quan công an xác định người vi phạm. Đừng tiến lại gần để quay cận mặt nếu điều đó khiến bạn gặp nguy hiểm; an toàn của bạn quan trọng hơn chất lượng hình ảnh.
Mua hàng, nhận dịch vụ tại cửa hàng. Quay lại quá trình giao nhận, tình trạng hàng, lời tư vấn của nhân viên về tính năng sản phẩm thường được chấp nhận như chứng cứ khi phát sinh khiếu nại. Một số cửa hàng có nội quy không cho quay; khi đó nên nói rõ mục đích hoặc ghi chép thay thế.
Sự kiện đông người: lễ hội, buổi diễn, giải chạy. Đây là hoạt động công cộng, hình ảnh người tham gia có thể được sử dụng mà không cần đồng ý, nếu không gây tổn hại danh dự, nhân phẩm. Ban tổ chức có thể có quy định riêng về quay phim chuyên nghiệp.
Quay được, dùng tới đâu
Cùng một đoạn video quay ngoài đường, mức độ rủi ro thay đổi theo cách bạn dùng nó.
| Cách dùng | Mức rủi ro | Lưu ý |
|---|---|---|
| Giữ trong máy để dùng khi cần | Thấp | Bảo quản tệp gốc, không chỉnh sửa |
| Giao cho công an, bảo hiểm, toà án | Thấp | Đây là mục đích bảo vệ quyền lợi chính đáng |
| Gửi cho người trong cuộc để thương lượng | Trung bình | Chỉ gửi đúng người liên quan, không kèm đe doạ |
| Đăng lên mạng xã hội, che mặt người không liên quan | Trung bình | Vẫn có thể bị cho là xúc phạm nếu kèm bình luận quy kết |
| Đăng nguyên video rõ mặt, kèm lời lẽ quy tội | Cao | Có thể xâm phạm danh dự, nhân phẩm, bị yêu cầu gỡ và bồi thường |
| Dùng hình ảnh người khác để quảng cáo, bán hàng | Cao | Cần đồng ý và thường phải trả thù lao |
Điều đáng nhớ: việc một người "đáng bị phơi bày" không cho bạn quyền phán xét thay cơ quan có thẩm quyền. Trao video cho đúng nơi giải quyết thường hiệu quả hơn và an toàn hơn cho chính bạn.
Nơi công cộng không có nghĩa là mất hết riêng tư
Có những không gian mở cho mọi người nhưng vẫn gắn với sự riêng tư: nhà vệ sinh công cộng, phòng thay đồ ở bể bơi, phòng khám, khu cách ly trong bệnh viện. Quay phim tại những nơi này, kể cả "vô tình", có thể xâm phạm nghiêm trọng và trong một số trường hợp còn vướng vào trách nhiệm hình sự. Không có lý do làm chứng cứ nào biện minh cho việc quay vào các khu vực ấy.
Cũng có những đối tượng cần thận trọng hơn: trẻ em, người bệnh, nạn nhân tai nạn. Quay hiện trường tai nạn để giao cho cơ quan chức năng là một việc; đăng hình ảnh người bị thương lên mạng là việc khác, có thể gây tổn thương lớn cho họ và gia đình. Pháp luật về trẻ em cũng bảo vệ bí mật đời sống riêng tư của trẻ, nên hình ảnh trẻ em trong video cần được che khi chia sẻ ngoài phạm vi giải quyết vụ việc.
Ngoài ra, một số khu vực có biển cấm quay phim, chụp ảnh như khu quân sự, mục tiêu bảo vệ. Quy định này không phụ thuộc mục đích của bạn; hãy tuân thủ biển báo.
Quay sao cho video có giá trị chứng cứ
Video tự quay ngoài đường thường bị chê vì rung, thiếu bối cảnh, hoặc chỉ ghi được nửa sau của sự việc. Vài thói quen giúp đoạn phim của bạn hữu ích hơn:
- Quay ngang máy để lấy được nhiều bối cảnh hơn, giữ máy ổn định bằng hai tay hoặc tựa vào vật cố định.
- Bắt đầu bằng một cảnh rộng có mốc nhận diện (ngã tư, toà nhà, cột số), rồi mới quay cận chi tiết.
- Quay liên tục thay vì bật tắt nhiều lần; nhiều đoạn ngắn rời rạc dễ bị cho là đã chọn lọc.
- Nói nhỏ vào máy ngày, giờ, địa điểm ở đầu đoạn quay nếu an toàn, để tự đánh dấu bối cảnh.
- Không dùng bộ lọc, hiệu ứng làm đẹp, không thêm nhạc nền vào tệp gốc.
- Sau khi quay, sao lưu tệp gốc ra hai nơi và ghi chú hoàn cảnh quay trong ngày.
Nếu bạn là người làm chứng chứ không phải người trong cuộc, hãy cân nhắc để lại cách liên lạc cho người bị hại hoặc cơ quan công an, vì video của bạn có thể là thứ duy nhất ghi lại sự việc.
Quay trong cửa hàng, quán xá, toà nhà: nơi công cộng hay nơi riêng
Nhiều không gian mà ta quen gọi là "công cộng" thật ra thuộc quyền quản lý của một chủ thể: cửa hàng, quán ăn, siêu thị, sảnh chung cư, khuôn viên trường học, bệnh viện. Người dân được vào, nhưng chủ cơ sở có quyền đặt nội quy hợp lý, kể cả hạn chế quay phim, chụp ảnh. Vi phạm nội quy thường không biến video thành chứng cứ bất hợp pháp, nhưng bạn có thể bị yêu cầu dừng quay hoặc rời đi.
Khi có tranh chấp ngay tại cơ sở (ví dụ giả định: bạn bị tính tiền sai, sản phẩm khác mẫu đã xem), bạn nên nói rõ đang ghi lại để làm căn cứ khiếu nại. Cách nói công khai như vậy khiến việc ghi hình minh bạch, giảm nguy cơ bị cho là quay lén, và nhiều khi giúp hai bên bình tĩnh hơn. Tập trung ống kính vào hàng hoá, hoá đơn, quầy giao dịch thay vì quay cận mặt nhân viên hay khách khác.
Ở sảnh chung cư, hành lang toà nhà, bạn có thể ghi hình sự việc liên quan tới mình như rác thải, đồ đạc chắn lối, hư hỏng do căn hộ khác gây ra. Không nên quay vào bên trong căn hộ của người khác qua cửa mở, hay theo dõi giờ giấc đi lại của một người cụ thể; đó đã vượt khỏi việc ghi nhận sự việc và đi vào đời tư.
Với trường học và cơ sở giữ trẻ, phụ huynh nên đặc biệt cẩn trọng vì trong khung hình thường có những đứa trẻ khác. Nếu nghi ngờ con bị đối xử không đúng, cách an toàn là đề nghị nhà trường cung cấp dữ liệu camera và làm việc với cơ quan quản lý giáo dục, thay vì tự quay rồi đăng lên mạng.
Khi bạn là người bị quay
Ngược lại, nếu bạn thấy mình bị người khác quay phim nơi công cộng, phản ứng tốt nhất thường là giữ bình tĩnh. Bạn có quyền hỏi mục đích, đề nghị không quay, và nếu hình ảnh của mình bị đăng tải gây tổn hại, có quyền yêu cầu gỡ bỏ, yêu cầu xin lỗi, cải chính và bồi thường thiệt hại theo Bộ luật Dân sự. Giật điện thoại, xô xát với người quay có thể biến bạn thành người vi phạm.
Khi hình ảnh bị phát tán trên mạng, hãy lưu lại đường dẫn, ảnh chụp màn hình có thời gian, tên tài khoản đăng, trước khi yêu cầu gỡ. Bạn có thể gửi yêu cầu tới người đăng, báo cáo nội dung với nền tảng, và trong trường hợp nghiêm trọng thì trình báo cơ quan công an hoặc khởi kiện dân sự. Việc lưu chứng cứ trước rất quan trọng vì nội dung có thể bị xoá bất cứ lúc nào.
Câu hỏi thường gặp
Quay video cảnh sát giao thông đang làm nhiệm vụ có được không?
Người dân có thể ghi hình hoạt động công khai của lực lượng chức năng ở nơi công cộng, miễn không cản trở việc thi hành công vụ. Quy định cụ thể về giám sát và ghi hình trong tuần tra, kiểm soát nên đối chiếu văn bản hiện hành. Giữ khoảng cách, thái độ ôn hoà và không phát tán kèm lời xúc phạm.
Quay người khác ngoài đường rồi đăng lên TikTok, Facebook có vi phạm không?
Nếu đó là hoạt động công cộng và video không làm tổn hại danh dự, nhân phẩm của người có hình ảnh, rủi ro thấp hơn. Nếu video chế giễu, quy kết, bêu riếu một người cụ thể, họ có thể yêu cầu gỡ, xin lỗi và bồi thường. Che mặt người không liên quan là thói quen nên có.
Video quay va chạm giao thông có cần nộp ngay cho công an không?
Không bắt buộc nộp ngay, nhưng nên báo với lực lượng giải quyết tại hiện trường rằng bạn có video. Giữ tệp gốc, sao lưu ra nơi khác, và giao bản sao khi được yêu cầu. Nộp sớm giúp việc xác định lỗi nhanh và tránh tranh cãi kéo dài.
Người lạ cố tình quay mình trong quán cà phê thì làm gì?
Bạn có thể lịch sự hỏi mục đích và đề nghị dừng. Nếu họ vẫn tiếp tục và có dấu hiệu quấy rối, hãy báo nhân viên quán hoặc cơ quan công an. Không nên giành giật điện thoại vì điều đó có thể biến bạn thành bên vi phạm.
Hình ảnh mình xuất hiện trong video quảng cáo của cửa hàng mà không được hỏi thì sao?
Dùng hình ảnh cá nhân cho mục đích thương mại cần sự đồng ý và thường phải trả thù lao. Bạn có quyền yêu cầu cửa hàng gỡ video, và nếu bị thiệt hại có thể yêu cầu bồi thường. Lưu lại bằng chứng video đã đăng trước khi liên hệ.
Video quay bằng điện thoại có cần lập vi bằng mới được toà chấp nhận không?
Không bắt buộc. Video có thể nộp trực tiếp kèm văn bản trình bày xuất xứ. Vi bằng có ích khi bạn cần ghi nhận nhanh nội dung đang hiển thị trên mạng trước khi bị xoá, hoặc khi lo đối phương phản bác tính nguyên vẹn của tệp.